|
近来凑巧读到康熙朝耶稣会士翻译的拉丁文《中庸》。换种方式读中国的经典,感觉很奇妙。既对《中庸》温故知新了一番,又借机盲人摸象般对照着学习了一下拉丁文。邓公常常笑我,若不是弄了点文献折腾,你该怎么活?!我也苦笑作答:嗟乎!不为无益之事,何以遣有涯之生!
双语《中庸》前六章
CAP.I
Quod à caelo inditum est dicitur natura rationaíis : quod conformatur huic naturae, dicitur regula : restaurare hanc regulam dicitur institutio.
Regula haec non potest momento temporis abesse : si posset abesse; non esset regula. Hac de causa perfectus vir attendit & invigilat in his etiam quae non videntur : timet ac pauet in his etiam qua non audiuntur.
Non apparent, quia recondita : non sunt manifesta , quia subtilia. Ideò perfectus vir invigilat sui secreto.
Gaudium,ira,tristitia,hilaritas,priusquam pullulent, dicuntur medium seu natura indifferens : vbi pullularint & omnia attigerint rectam mensuram; dicuntur concordia:medium est orbis magnum fundamentum:concordia est orbis vniucrialis regula.
Perfectus medio & concordia, caeli ac terrae; status quietus, & omnium rerum propagatio existit.
天命之谓性,率性之谓道,修道之谓教。
道也者,不可须臾离也;可离,非道也。 是故,君子戒慎乎其所不睹,恐惧乎其所不闻。
莫见乎隐,莫显乎微,故君子慎其独也。
喜怒哀乐之未发,谓之中;发而皆中节,谓之和。
中也者,天下之大本也;和也者,天下之达道也。致中和,天地位焉,万物育焉。
CAP.II
Confucius ait, perfectus vir tenet medium: improbus praeuaricatur medium.
Vir perfectus habet medium; & quia perfectus est, ideò semper tenet medium.Improbus etiam habet medium quod teneat; sed quia improbus, ideò non veretur illud praeuaricari.
仲尼曰:“君子中庸,小人反中庸。君子之中庸也,君子而时中;小人之反中庸也,小人而无忌惮也。”
CAP.III
Confucius ait : medium quam illud sublime ! quod è vulgo pauci illud teneant, iam diu est.
子曰:“中庸其至矣乎!民鲜能久矣。”
CAP.IV
Confucius ait : cur via haec non frequentetur ,ego noui; quia scilicet prudentes transgrediuntur ; rudes non pertingunt. Cur item via haec non sit perfecta , ego noui : quia scilicet sapientes excedunt ; inertes non attingunt.
Hominum nullus non bibit & comedit : at pauci valent dignoscere sapores.
子曰:“道之不行也,我知之矣:知者过之,愚者不及也。道之不明也,我知之矣:贤者过之,不肖者不及也。人莫不饮食也,鲜能知味也。”
CAP.V
Confucius ait : etiam hanc non frequentati , proh ! quàm dolendum !
子曰:“道其不行矣夫!”
CAP.VI
Confucius ait : Xun Imperatoris , illius quam magna prudentia .Xun solebat consulere suos, & solebat examinare quae cumque etiam vulgaria suorum responsa,dissimulando mala, & depraedicando bona : arripiensque illorum duo extrema, vtebatur corum medio ad populum regendum. Atque haecilla suere propter quae factus est Xun, talis scilicet ac tantus Imperator.
子曰:“舜其大知也与!舜好问而好察迩言,隐恶而扬善。执其两端,用其中于民,其斯以为舜乎!” |
|